Shia.az SonUmidTv media
» » Molla Abdullah Tuni (vf. 1071 hq) Əxbari alimlərləri ilə tanışlıq - 4
Русская версия сайта Русская версия сайта
sitename

 Hüzur dövründən sonra (yəni 11-ci məsum İmam Həzrət İmam Həsən Əskərinin 260-cı hq. ilində vəfatından sonra) şiələr dini hökmlərini və İslam maarifini hədis alimlərindən öyrənirdilər. Buna görə də hədis raviləri və mühəddislər çoxlu hədis kitabları yazdılar. Bunun kənarında üsul elmi və ictihad da inkişaf edirdi. Bu məsələ Səfəvilər dövrünə qədər bu minvalla irəli gedirdi. Səfəvilər zamanında şiələr arasında hədisə meyilli olan alimlər tapıldılar ki, onlar üsul elmini və ictihadı qəbul etmir, filosof və müctəhidləri tənqid edirdilər... Şiə aləmində bu alimlərə "əxbarilər” deyildi. Əxbarilər ciddi nöqsanları ilə birgə bir sıra müsbət işlər də gördülər ki, bunlardan biri də itib-batmaqda olan hədis ədəbiyyatını nüsxələyərək və bir yerə toplayaraq yenidən həyata qaytarmaqları idi…

Biz bu silsilə yazılarımızda sizləri "əxbari” alimlərimiz ilə tanış edəcəyik. Əxbarilərin kitablarını oxuyarkən çox diqqətli olmaq lazımdır ki, zəif hədislərə də əməl etmiş olmayaq, həmçinin unutmayaq ki, onlar saleh və fəzilətli insanlar olmuşlar və şiə məzhəbi üçün çəkdikləri zəhmətlər əvəzsizdir və bir-neçə mənfi hala görə onları təhqir etməməliyik…

Molla Abdullah Tuni (vf. 1071 hq)

Fazil Tuni adı ilə məşhur olan Molla Abdullah ibn Məhəmməd Tuni Büşrəvi Xorasani bəzi alimlər tərəfindən "əxbari” adlandırılmışdır. O, mərhum Şeyx Hürr Amuli (vf. 1104 hq) müasir və Molla Xəlil Qəzvini (vf. 1089 hq) ilə dost olmuşdur.

Fazil Tuni bir müddət İsfahanda dini hövzə oxumuş, sonra Məşhədə gedərək orada məskunlaşmışdır... İraqdakı İmamları (ə) ziyarətə gedərkən İranın Kermanşah şəhərində vəfat etmiş və elə orada da dəfn edilmişdir.

Fazil Tuninin "hədisçi”liyə (əxbarilik) ya "üsul”iliyə (müəyyən qanun və qaydalar əsasında ictihad etmək və əqli dəlillərə söykənərək dini hökmlərin əldə edilməsi) daha çox meyilli olması haqqında alimlər ixtilaf ediblər. Bəziləri deyiblər ki, o, üsul alimlərindən və müctəhid olubdur. Bəziləri də onu "əxbari fəqihi”adlandırıblar. Bu ixtilafın səbəbi isə onun verdiyi fətvalardır. Çünki onun fikrincə şər`i və dini hökmləri əldə etmək üçün həm "üsul elmi”nə, həm rical elmi və ravilərin tərcümeyi-halını öyrənməyə ehtiyac vardır. Bu fikirdə olan adamı necə əxbari saymaq olar? Amma digər tərəfdən də onun bəzi rəyləri "əxbarilik” ilə uyğundur. Necə ki, "əqli” hökmün "şəriət” hökmü ilə "mülazimə”sində (yəni sağlam əqlin hökmünü şəriət də təsdiq edərmi ya etməzmi) şəkk edir. Həmçinin "müxalifət”, "ğayət”, "şərt”, "sifət” və "ədəd” kimi məfhumları şər`i hökmlərdə "höccət” bilmir... Əxbarilər kimi ölü müctəhiddən təqlid etməyi doğru sayır.

Bütün bunlar göstərir ki, o əslində öz müstəqil bir metodu olan fəqih olmuşdur ki, bəzi rəyləri əxbariliyə və bəzi rəyləri də üsuliliyə uyğundur və əlbəttə ki, onu öz xüsusi metdodologiyası olan müctəhid adlandırmaq olar.

Bəzi alimlər də onun əxbariliyə meyilli olduğunu vurğulayır və deyirlər ki, Fazil Tuni sadəcə bir çox məsələlərdə əxbarilərlə razılaşmayıb.

Məsələn əxbarilər "icma”nı "höccət” saymır, amma Fazil Tuni "icma”nı höccət sayır.

Həmçinin əxbarilərin əksinə olaraq hədisi "səhih + müvəssəq + həsən + zəif”ə bölür və "səhihlik əlamətlərinə bürünməmiş vahid xəbəri” höccət bilmir.

Habelə Quranın zahirini hədis olmadan da höccət sayır, halbuki əxbarilər Quranın zahirini belə hədis olmadan höccət saymırlar.

Həmçinin "4 kitab”ın (kafi, əl-fəqih, təhzib və istibsar) hədislərinin hamısını gözüyumulu səhih saymır, baxmayaraq ki, müəyyən şərtlərlə 4 kitabı ümumilikdə höccət sayır.

Əxbarilərin çoxunun əksinə olaraq ki, Cümə namazını "böyük ğeybət” dövründə vacib bilirlər, o, haram bilir və bu barədə bir kitabça da yazmışdır.

Fazil Tuninin mühüm əsərləri:

1). Əl-Vafiyətu fi üsulil-fiqh - (əqli məsələlər, o cümlədən ictihad və təqlid məsələsində mühüm mövzuları əhatə edir). Seyyid Cavad Amuli (vf. 1226 hq), Seyyid Mehdi Bəhrul-Ülum (vf. 1212), Vəhid Behbəhani (vf. 1205 hq), Sədrud-din Məhəmməd Həmədani, Seyyid Möhsin Ərəci (vf. 1227) və Seyyid Həsən Hüseyni kimi böyük alimlər bu kitaba şərh yazıblar.

2). əl-Fehrest li-Təhzibil-Əhkam liş-Şeyx ət-Tusi.

Hazırladı: Mirməhəmməd Bəşir


www.ehlibeyt.info


www.ehlibeyt.info @SonUmidTv

Veb-saytın materiallarından istifadə zamanı istinad zəruridir!!!

Müəllif
Vusal
Geri
Həmçinin baxın
Əxbariliyin ilk baniləri, Əstərabadilər və digərləri (Əxbari alimləri ilə qısa tanışlıq-1)
Əxbariliyin ilk baniləri, Əstərabadilər və digərləri (Əxbari alimləri ilə qısa tanışlıq-1)
Molla Məhəmmədəmin Əstərabadi (vf. 1036 hq) Əxbari alimləri ilə qısa tanışlıq-2
Molla Məhəmmədəmin Əstərabadi (vf. 1036 hq) Əxbari alimləri ilə qısa tanışlıq-2
Əllamə Məhəmmədtəqi Məclisi (1003 – 1070 hq) Əxbari alimləri ilə tanışlıq -3
Əllamə Məhəmmədtəqi Məclisi (1003 – 1070 hq) Əxbari alimləri ilə tanışlıq -3
Hədis elmində Şazz və müəllil hədis hansı məna da işlədilir?
Hədis elmində Şazz və müəllil hədis hansı məna da işlədilir?
Bu gün İmam Həsən Әsgərinin (ə) şəhadəti günüdür
Bu gün İmam Həsən Әsgərinin (ə) şəhadəti günüdür
AŞURA ORUCU: müstəhəb yoxsa məkruh?
AŞURA ORUCU: müstəhəb yoxsa məkruh?
Aşura günü oruc tutmağın müstəhəb olması ilə əlaqədar Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih)-dən bir hədis nəql olunmuşdurmu? Ümumiyyətlə, bu gündə oruc tutmaq müstəhəbdirmi?
Aşura günü oruc tutmağın müstəhəb olması ilə əlaqədar Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih)-dən bir hədis nəql olunmuşdurmu? Ümumiyyətlə, bu gündə oruc tutmaq müstəhəbdirmi?
QƏDİR-XÜM HADİSƏSİ TARİXDƏ
QƏDİR-XÜM HADİSƏSİ TARİXDƏ
QƏDİR-XÜMÜ İNKAR EDƏNLƏRİN AQİBƏTİ
QƏDİR-XÜMÜ İNKAR EDƏNLƏRİN AQİBƏTİ
“ Vəli ” kəlməsi şəriətdə
“ Vəli ” kəlməsi şəriətdə
İmam Baqir (əleyhissəlam) alimlər baxımından
İmam Baqir (əleyhissəlam) alimlər baxımından
Bu hədis doğrudur ki, İmam Əli (əleyhissalam) doğulduqdan üç gün sonra Möminun surəsindən bir qismini tilavət etmişdir?
Bu hədis doğrudur ki, İmam Əli (əleyhissalam) doğulduqdan üç gün sonra Möminun surəsindən bir qismini tilavət etmişdir?
İnsanın özünü tərbiyəsi ilə bağlı 5 üsul
İnsanın özünü tərbiyəsi ilə bağlı 5 üsul
Rəcəb ayının əhəmiyyəti nədir və onda hansı əməllər vardır?
Rəcəb ayının əhəmiyyəti nədir və onda hansı əməllər vardır?
Xanım Zəhra (s.ə) əhli-sünnə güzgüsündə (1)
Xanım Zəhra (s.ə) əhli-sünnə güzgüsündə (1)
Müqəddəs Ərdəbili
Müqəddəs Ərdəbili
HƏZRƏT ZEYNƏBİN (Ə) DOĞUM TARİXİ
HƏZRƏT ZEYNƏBİN (Ə) DOĞUM TARİXİ
Əhli-hədisin xəbəri sifətlər barəsindəki nəzəri nədən ibarətdir?
Əhli-hədisin xəbəri sifətlər barəsindəki nəzəri nədən ibarətdir?
Əbu Hureyrənin şübhəli kimliyi (Nəticə)
Əbu Hureyrənin şübhəli kimliyi (Nəticə)
Xəlifə Ömərin Əbu Hureyrəyə münasibəti:
Xəlifə Ömərin Əbu Hureyrəyə münasibəti:
“Nə çox hədis danışırsan” tənəsi:
“Nə çox hədis danışırsan” tənəsi:
Əbu Hureyrənin əvvəli və sonu:3
Əbu Hureyrənin əvvəli və sonu:3
Əbu Hureyrənin əvvəli və sonu:2
Əbu Hureyrənin əvvəli və sonu:2
Əbu Hureyrənin əvvəli və sonu: 1
Əbu Hureyrənin əvvəli və sonu: 1
Əbu Hureyrənin şübhəli kimliyi
Əbu Hureyrənin şübhəli kimliyi
ƏHLİ-HƏDİS (1)  YARANMA TARİXİ
ƏHLİ-HƏDİS (1) YARANMA TARİXİ
İSLAM ÜMMƏTİNDƏ PARÇALANMANIN SƏBƏBLƏRİ (2)
İSLAM ÜMMƏTİNDƏ PARÇALANMANIN SƏBƏBLƏRİ (2)
Ayətullah Behcət Ağanı tanıyaq
Ayətullah Behcət Ağanı tanıyaq
Nə üçün məsum imamların adları Quranda aşkar şəkildə gəlməmişdir?
Nə üçün məsum imamların adları Quranda aşkar şəkildə gəlməmişdir?
ŞÜBHƏLƏRƏ CAVAB Şiənin tarixi (dördüncü yazı)
ŞÜBHƏLƏRƏ CAVAB Şiənin tarixi (dördüncü yazı)
Şiələr Rəsulullahın(s) dövründə (üçüncü yazı)
Şiələr Rəsulullahın(s) dövründə (üçüncü yazı)
QURAN OXUMAĞIN FƏZİLƏTLƏRİ VƏ ONUN QAYDALARI
QURAN OXUMAĞIN FƏZİLƏTLƏRİ VƏ ONUN QAYDALARI
“ Vəli ” kəlməsi şəriətdə:
“ Vəli ” kəlməsi şəriətdə:
Lütfən bu aşağıda yazılan “Nur” surəsinin 60-cı ayəsini mənim üçün izah edərdiz
Lütfən bu aşağıda yazılan “Nur” surəsinin 60-cı ayəsini mənim üçün izah edərdiz
Ustad Əhliman Rüstəmov haqqında qısa məlumat
Ustad Əhliman Rüstəmov haqqında qısa məlumat
ŞİƏNİN TARİXİ (1)
ŞİƏNİN TARİXİ (1)
Daha çox oxumaq istəyirsən? )))