sitename
» » Quranın fitrət və vicdanı bilik qaynağı kimi tanıtdırması
Saytın xəritəsi Saytın xəritəsi
sitename

 Quranın fitrət və vicdanı bilik qaynağı kimi tanıtdırması

 

Ətraflı cavab:

Allah-taala "Şəms” surəsində insan ruhunun yaradılışına və ruha çoxlu istedadlar bəxş edən Allaha and içdikdən sonra, vicdanın ilhamverici qaynağına, insanın günah və təqvanı dərkinə işarə edir və buyurur:
"And olsun insan ruhuna və onu (yaradan və) kamilləşdirən kəsə – sonra ona günah və təqvanı (şər və xeyrini) ilham edənə!”.
Oxşar məna digər ayədə insanın yaradılışına işarə edildikdən sonra gəlmişdir:


"وَهَدَیْنَاهُ النَّجْدَیْنِ”


"Və onu xeyir və şərə hidayət etdik”.


Diqqət etmək lazımdır ki, "nəcd”in əsl lüğəvi mənası hündür yer və alçaq yer mənasını verən "təhamə” sözünün antonimi olsa da, əvvəlki və sonrakı ayələrin konteksindən, ayənin təfsirilə bağlı gələn bir sıra hədislərdən başa düşülür ki, burada xeyir və şərə, xoşbəxtlik və bədbəxtlik amillərinə bir kinayədir (1).


"اِنَّا هَدَیْنَاهُ السَّبِیلَ اِمَّا شَاکِراً وَاِمَّا کَفُوراً” (2)


"Biz ona yolu göstərdik, istər şükür edənlərdən (və qəbul edənlərdən) olsun, istər də naşükür” – ayəsinin də bu mənaya işarə etməsi ehtimalı var. Ən azından ayədə gələn ümümi hidayət məfhumundan fitri hidayət nəticə olaraq çıxarılır.


"Ənbiya” surəsinin 64-cü ayəsində tövhid qəhrəmanı həzrət İbrahimin (ə) bütləri sındırması və bütpərəstlər tərəfindən mühakiməsi mövzusuna toxunulur: "Onlar İbrahimi (ə) cəmiyyət arasına çıxardıqdan sonra dedilər: "Sən bizim tanrılarımızı sındırdın?” O, cavabında dedi: Ən böyüyü bu işi görüb. Ondan soruşun, əgər danışa bilirsə!”


Burada sözügedən ayə buyurur:
"Onlar özlərinə (vicdanlarına) döndülər və: Doğrudan da siz zalımsınız (həm özünüzə zülüm etdiniz, həm yaşadığınız cəmiyyətə, həm də bizi yaradan və bütün nemətləri bəxş edən Pərvərdigarın pak zatına) - dedilər”.
Hərçənd bəzi təfsirçilərin ehtimalına əsasən, "فَرَجَعُوا اِلَى اَنفُسِهِمْ” – Onlar özlərinə (vicdanlarına) döndülər – cümləsindən məqsəd onların bir-birini danlamasıdır. Amma bu təfsir ayənin zahirinə müvafiq deyil, ilk məna daha dolğun nəzərə çarpır.
Bəli, bu vicdan məğrur və xudbin bütpərəstləri belə şallaq zərbələri altında məzəmmət etməyə, onlara dərhal etiraz etməyə qadirdir.


"وَلاَ اُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوَّامَهِ” (3)


"Və and olsun danlayan nəfsə (və oyaq vicdana ki, qiyamət haqqdır)!” – ayəsindəki "nəfsi-ləvvamə” ibarəsinin, xüsusilə qiyamət gününün kənarında gətirilməsi, daxili məhkəmə və fitri vicdana aşkar işarədir.


Habelə, "Loğman” surəsində ərəb müşriklərinin – hansı ki, onlara: "İlahi ayələrə tabe olun!” – deyildiyi zaman belə cavab verirdilər: "Biz əcdadlarımızın yolunu gedirik!” – halına işarə etdikdən sonra buyurur: "Və hərgah onlardan yeri və göyləri kim yaratdı, deyə soruşsan, əminliklə: Yeganə Allah – deyə, cavab verərlər”.
Bu əzəmətli Yaradanın müqabilində təzim etməyib, əvəzində öz əlləri ilə çəkdikləri, yaratdıqları heykəl və rəsimlərə səcdə etmələri həqiqətən təəccüblüdür!


"الْحَمْدُ للهِ بَلْ اَکْثَرُهُمْ لاَ یَعْلَمُونَ”


Yerin və göylərin yaradıcı barədə verdikləri bu cavab bəlkə də, onların fitrətindən doğur və bütün insanların təbiətinə ilahi nurun təcəlla etməsi həqiqətini bəyan edir; onlar bu fitri hökmü görməməzlikdən gəldikləri üçün dolanbaclarda avara qalırlar.


"Ənkəbut” surəsində də həmin məna təqib edilir. Ən böhranlı halda insanın daxilindən təzahür edən fitri tövhidə aydınlıq gətirmək üçün misal göstərir və buyurur:
"Gəmiyə mindiklərində Allahı xalisliklə çağırırlar (və ondan başqasını unudurlar), Allah onları quruya çıxarıb xilas etdikdən sonra isə yenidən müşrik olurlar”.
Burada artıq təqlid pərdələri, xurafi adətlər, yanlış təlimlər, nadürüst tərbiyələr kənara çəkilir, Allahı gəzən fitrət isə üzə çıxır; ixtiyarsız Allah yadlarına düşür, tam xalisliklə onu çağırırlar.
Elə ki, tufan yatdı və sahilə çıxıb xilas oldular, bir daha şirklə yoğrulmuş düşüncələr qəlblərinə hücum edir və daxillərindəki bütlər yenidən canlanır. Çünki, pərdələr növbəti dəfə fitrətin üstünü örtür.
Bundan əlavə, "Bəqərə” surəsində tövhidi İbrahimi


Qeydlər:

İstifadə edilmiş ədəbiyyat:
1- "əl-Camiu liəhkamil-Quran”, Qurtubi Məhəmməd ibn Əhməd, ("Nasir Xosrov” nəşriyyatı, Tehran, 1985, ilk nəşr), c. 20, səh. 59; "Məcməul-bəyan fi təfsiril-Quran”, Təbərsi, Fəzl ibn Həsən, ("Nasir Xosrov” nəşriyyatı, Tehran, 1993, üçüncü nəşr), c. 10, səh. 746 (اللغة).
2- "İnsan” surəsi, 3-cü ayə.
3- "Qiyamət” surəsi, 2-ci ayə.
4- "Müqəddəs Kitabın Qamusu” əsərində qeyd edilir: "Xaç suyu” müqəddəs dini ayinlərdəndir və Məsihin (ə) gəlişindən öncə məşhur idi. Beləcə, kilsə vaciblərindən birinə çevrilir. Belə ki, sudan "üç üqnüm” adına istifadə etməklə, günahın murdarlıq və çirkinliyindən paklanmağı obrazlaşdırmaq istəyirdilər... əksər məsihilər də mömin övladlarının xaç suyuna çəkilməsinin vacibliyini düşünürdülər. "Müqəddəs Kitabın Qamusu”, Ceymz Haks, ("Əsatir” nəşriyyatı, Tehran, 1998, ilk nəşr), səh. 257-258.
5- "əl-Mizan fi təfsiril-Quran”, Təbatəbai, Seyid Məhəmməd Hüseyn, (Qum elm mərkəzinin "Camieyi-mudərrisin” İslam nəşriyyat ofisi, Qum, 1417 h.q. beşinci nəşr), c. 1, səh. 315, (hədis bəhsi); "əd-Durrul-mənsur fi təfsiril-məsur”, Süyuti, Cəlaləddin, (Ayətullah Mərəşi Nəcəfi kitabxanası, Qum, 1404 h.q.), c. 1, səh. 141 (قوله تعالى صبغة الله الآية); "əl-Əmali”, Tusi, Məhəmməd ibn Həsən, ("Darus-səqafə”, Qum, 1414 h.q. ilk nəşr), c. 1, səh. 141 (قوله تعالى صبغة الله الآية).
6- "Ələq” surəsi, 4-cü ayə.
7- Ayətullah Nasir Məkarim Şirazinin "Quranın mesajı” kitabından iqtibas edilib. ("Darul-kutubil-İslamiyyə, Tehran, doqq

 

скачать dle 10.3фильмы бесплатно
www.ehlibeyt.info @SonUmidTv

Veb-saytın materiallarından istifadə zamanı istinad zəruridir!!!

Müəllif
Vusal
Geri
Həmçinin baxın
Quranda təfəkkür və dərin düşüncənin əhəmiyyəti barədə
Quranda təfəkkür və dərin düşüncənin əhəmiyyəti barədə
Quran və “mükaşifə və intuisiya”nın bir bilik qaynağı kimi etibarlılığı
Quran və “mükaşifə və intuisiya”nın bir bilik qaynağı kimi etibarlılığı
Quranda təfəkkür və dərin düşüncənin əhəmiyyəti necə qeyd edilib?
Quranda təfəkkür və dərin düşüncənin əhəmiyyəti necə qeyd edilib?
İnsan elminin miqdarı nə qədərdir?
İnsan elminin miqdarı nə qədərdir?
Yuxunun reallıqla, gələcək hadisələrlə bir rabitəsi varmı?
Yuxunun reallıqla, gələcək hadisələrlə bir rabitəsi varmı?
Quran ayələri və hədislərdə tövbənin nə kimi fayda və bərəkətləri qeyd edilib?
Quran ayələri və hədislərdə tövbənin nə kimi fayda və bərəkətləri qeyd edilib?
QURANDA İSLAM PEYĞƏMBƏRİNİN (s) MÖCÜZƏLƏRİ
QURANDA İSLAM PEYĞƏMBƏRİNİN (s) MÖCÜZƏLƏRİ
Nə üçün “Qədr” gecəsinə Qədr gecəsi deyilir?
Nə üçün “Qədr” gecəsinə Qədr gecəsi deyilir?
QƏDR GECƏSİ QURANIN NAZİL OLDUĞU GECƏDİR
QƏDR GECƏSİ QURANIN NAZİL OLDUĞU GECƏDİR
Qiyamət günü yerin ilahi nurla işıqlanması nə deməkdir?
Qiyamət günü yerin ilahi nurla işıqlanması nə deməkdir?
“Hud” surəsinin 17-ci ayəsində məqsəd kimdir?
“Hud” surəsinin 17-ci ayəsində məqsəd kimdir?
Bəqərə surəsinin 233- cü ayəsiylə Əhqaf surəsinin 15- ci ayəsi arasında olan ixtilaf necə həll olur?
Bəqərə surəsinin 233- cü ayəsiylə Əhqaf surəsinin 15- ci ayəsi arasında olan ixtilaf necə həll olur?
Quranın nazil olma zamanı
Quranın nazil olma zamanı
İnsanın ruhu, Allahın ruhunun bir hissəsindəndirmi?
İnsanın ruhu, Allahın ruhunun bir hissəsindəndirmi?
Ruhların Zərr aləmində “bəli” deməsi və Nəhl surəsinin 78-ci ayəsi
Ruhların Zərr aləmində “bəli” deməsi və Nəhl surəsinin 78-ci ayəsi
Allahı gözlə görmək olarmı?
Allahı gözlə görmək olarmı?
Nəml surəsində “Dabbətul-ərz”dən məqsəd nədir?
Nəml surəsində “Dabbətul-ərz”dən məqsəd nədir?
İmam Əli (ə) doğulduqdan üç gün sonra İslam Peyğəmbəri (s) ilə görüşən zaman O Həzrətə salam vermiş və Möminun surəsindən bir qismini tilavət etmişdir?
İmam Əli (ə) doğulduqdan üç gün sonra İslam Peyğəmbəri (s) ilə görüşən zaman O Həzrətə salam vermiş və Möminun surəsindən bir qismini tilavət etmişdir?
Quran hidayət kitabıdır
Quran hidayət kitabıdır
Peyğəmbər (s) necə əmin olur ki, ilhamları Allah tərəfindən gələn vəhydir?
Peyğəmbər (s) necə əmin olur ki, ilhamları Allah tərəfindən gələn vəhydir?
Quranda həzrət Məhəmmədin (s) sonuncu peyğəmbər olması ilə əlaqədar nə kimi dəlillər vardır?
Quranda həzrət Məhəmmədin (s) sonuncu peyğəmbər olması ilə əlaqədar nə kimi dəlillər vardır?
İnsan özünü necə tanıya bilər?
İnsan özünü necə tanıya bilər?
Qurani-Kərimdə Ümumi İmamət Və Vilayət
Qurani-Kərimdə Ümumi İmamət Və Vilayət
İslamda təmizlik və əxlaqi sərvətlərə yiyələnmək
İslamda təmizlik və əxlaqi sərvətlərə yiyələnmək
Quran və “mükaşifə və intuisiya”nın bir bilik qaynağı kimi etibarlılığı
Quran və “mükaşifə və intuisiya”nın bir bilik qaynağı kimi etibarlılığı
Qurani kərimdə Qədir xum barəsində olan ayələr əhli sünnət tərəfindən dəyişdirilmişdirmi?
Qurani kərimdə Qədir xum barəsində olan ayələr əhli sünnət tərəfindən dəyişdirilmişdirmi?
Dünyada kor olanlar, axirətdə də kor olacaqlar
Dünyada kor olanlar, axirətdə də kor olacaqlar" ayəsindən Allahın məqsədi nədir: Kor insan axirətdə heç bir şeyi dərk və müşahidə etməyəcəkmi?
İlahi kitabda hər rətb və yabis var, kitabdan məqsəd, mövcud Quandırmı? Rətb və yabisdən məqsəd nədir? Onlar necə varlıqdır?
İlahi kitabda hər rətb və yabis var, kitabdan məqsəd, mövcud Quandırmı? Rətb və yabisdən məqsəd nədir? Onlar necə varlıqdır?
Allah Taala kimlərdən razıdır? Hər kəsdən ki, Allah razıdır, behişt əhlidirmi?
Allah Taala kimlərdən razıdır? Hər kəsdən ki, Allah razıdır, behişt əhlidirmi?
Deyirlər, Allahı tanımaq üçün insan əvvəlcə özünü tanımalıdır
Deyirlər, Allahı tanımaq üçün insan əvvəlcə özünü tanımalıdır
Ayətullah Məkarim Şirazinin görüşündə “Qədr gecəsi”nin həqiqətinə dərin baxış
Ayətullah Məkarim Şirazinin görüşündə “Qədr gecəsi”nin həqiqətinə dərin baxış
"inşaallah" yoxsa "in şa Allah" yazaq? ( اِنْ شَاءَ الله - اِنْشَاَالله )
Hədis elmində Şazz və müəllil hədis hansı məna da işlədilir?
Hədis elmində Şazz və müəllil hədis hansı məna da işlədilir?
Bu hədis doğrudur ki, İmam Əli (əleyhissalam) doğulduqdan üç gün sonra İslam Peyğəmbəri (səlləllahu ələyhi və alihi və səlləm) ilə görüşən zaman O Həzrətə salam vermiş və Möminun surəsindən bir qismini tilavət etmişdir?
Bu hədis doğrudur ki, İmam Əli (əleyhissalam) doğulduqdan üç gün sonra İslam Peyğəmbəri (səlləllahu ələyhi və alihi və səlləm) ilə görüşən zaman O Həzrətə salam vermiş və Möminun surəsindən bir qismini tilavət etmişdir?
Bu hədis doğrudur ki, İmam Əli (əleyhissalam) doğulduqdan üç gün sonra Möminun surəsindən bir qismini tilavət etmişdir?
Bu hədis doğrudur ki, İmam Əli (əleyhissalam) doğulduqdan üç gün sonra Möminun surəsindən bir qismini tilavət etmişdir?
Həzrət Əlinin (ə) kəlamında Peyğəmbərin (s) peyğəmbərliyinin daşıdığı hədəflərin bəyanı
Həzrət Əlinin (ə) kəlamında Peyğəmbərin (s) peyğəmbərliyinin daşıdığı hədəflərin bəyanı
Daha çox oxumaq istəyirsən? )))
Прокомментировать
Yağlı Əyilmiş Xətt altdan Xətt öndə | Sol tərəflə yığ Mərkəzdə Sağ tərfdə yığ | smayl qoşmaq Bağlantı qoşmaqBağlantı ilə qorunan Rəng seçimi | Gizli mətn Məqalə qoş seçilən mətni kril əlifbasına çevir Spoyler